Sửa đổi Hiến pháp: Đảng có thực sự sẵn sàng lắng nghe ý kiến nhân dân?

Văn Nguyên

Ngày 6/11, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu nghiên cứu, đề xuất sửa đổi tổng thể Hiến pháp 2013, với mục tiêu củng cố nền tảng chính trị, pháp lý của chế độ, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước. Nhưng ông đồng thời nhấn mạnh quá trình này phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Đây chính là điểm cần đặt câu hỏi: Hiến pháp là đạo luật gốc của quốc gia, vậy tại sao việc sửa đổi phải đặt dưới sự lãnh đạo của một đảng phái, thay vì xuất phát từ ý chí và quyền quyết định của toàn dân?

Điều 4 Hiến pháp 2013 đã xác lập vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản. Trong một Quốc hội mà đại đa số đại biểu là đảng viên, quyền quyết định những vấn đề hệ trọng của đất nước trên thực tế vẫn nằm trong tay bộ máy lãnh đạo Đảng. Nhân dân được mời góp ý, nhưng liệu có được quyền lựa chọn những thay đổi mà họ thực sự mong muốn?

Bài học từ quá trình soạn thảo Hiến pháp 2013 vẫn còn nguyên giá trị. Khi 72 nhân sĩ, trí thức kiến nghị bỏ Điều 4, thực hiện tam quyền phân lập, phi chính trị hóa quân đội và bảo vệ quyền sở hữu tư nhân về đất đai, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã quy kết những quan điểm ấy là “suy thoái chính trị, tư tưởng, đạo đức”.

Một thông điệp như vậy đủ cho thấy giới hạn của cái gọi là quyền góp ý: người dân có thể nói, nhưng không phải mọi điều họ nói đều được chấp nhận, nhất là khi đụng đến quyền lực độc tôn của Đảng.

Trong khi đó, những bất cập căn bản vẫn tồn tại. Đất đai thuộc sở hữu toàn dân nhưng Nhà nước nắm quyền thu hồi, khiến người dân luôn ở thế yếu. Quyền biểu tình được Hiến pháp ghi nhận nhưng Luật Biểu tình vẫn bị treo hơn một thập niên. Quyền làm chủ được tuyên bố rộng rãi, nhưng cơ chế thực thi lại hết sức hạn chế.

Một bản Hiến pháp không thể chỉ là công cụ hợp thức hóa quyền lực của bộ máy cầm quyền. Nó phải là hàng rào pháp lý kiểm soát quyền lực, bảo vệ quyền con người và bảo đảm rằng không một tổ chức hay cá nhân nào đứng trên pháp luật.

Sửa đổi Hiến pháp mà không dám đặt vấn đề kiểm soát quyền lực, không chấp nhận phản biện về Điều 4 và không bảo đảm quyền quyết định thực chất của nhân dân thì đó chưa phải là một cuộc cải cách hiến pháp đúng nghĩa.

Bởi điều đất nước cần không phải là một bản Hiến pháp mới để củng cố quyền lực cũ, mà là một bản Hiến pháp bảo vệ người dân trước mọi sự lạm quyền./.