Văn Nguyên
Khi nền kinh tế gặp khó khăn, đầu tư công thường được xem là động lực thúc đẩy tăng trưởng. Nhưng nếu tiếp tục bơm tiền trong lúc nguồn ngoại tệ chịu áp lực, niềm tin vào đồng nội tệ suy giảm và dự trữ ngoại hối bị bào mòn, chính sách kích thích kinh tế có thể trở thành con dao hai lưỡi.
Muốn duy trì đầu tư công quy mô lớn, Nhà nước cần nguồn vốn. Nhưng tiền được bơm ra nền kinh tế không tự động tạo nên của cải thực chất. Nếu dòng tiền tăng nhanh hơn năng lực sản xuất, trong khi nhu cầu nhập khẩu máy móc, nguyên liệu và hàng hóa vẫn cao, áp lực lên tỷ giá có thể gia tăng. Khi nhu cầu ngoại tệ vượt nguồn cung, đồng Việt Nam đứng trước nguy cơ mất giá.
Trong hoàn cảnh đó, Ngân hàng Nhà nước phải tăng lãi suất (gần 20%) để kiềm chế áp lực tỷ giá, hạn chế dòng vốn chảy ra và củng cố niềm tin vào đồng nội tệ. Nhưng đây không phải liều thuốc miễn phí. Lãi suất cao khiến doanh nghiệp khó tiếp cận vốn, chi phí trả nợ tăng, tiêu dùng suy yếu và đầu tư tư nhân chững lại. Nền kinh tế vốn đã khó khăn lại càng khó phục hồi.
Vậy cứu được đồng tiền trong bao lâu? Không ai có thể trả lời chỉ bằng một quyết định tăng lãi suất. Hiệu quả còn phụ thuộc vào sức khỏe tài chính quốc gia, cán cân thanh toán, dòng vốn quốc tế, niềm tin thị trường và khả năng kiểm soát lạm phát. Nếu những nguyên nhân gây áp lực lên tỷ giá không được giải quyết, việc tăng lãi suất có thể chỉ giúp kéo dài thời gian, chứ không xử lý được tận gốc vấn đề.
Trong khi đó, việc siết chặt các kênh chuyển ngoại tệ ra nước ngoài có thể hạn chế một số dòng vốn, nhưng không thể thay thế một nền tảng kinh tế vững chắc. Ngoại tệ không chỉ chảy ra vì hoạt động đầu cơ hay chuyển tài sản, mà còn phục vụ nhập khẩu, thanh toán nợ, đầu tư và nhiều nghĩa vụ hợp pháp khác. Muốn giữ ngoại tệ ở lại, điều quan trọng không chỉ là kiểm soát dòng tiền, mà còn phải tạo dựng niềm tin để người dân và doanh nghiệp muốn đầu tư, sản xuất và làm ăn trong nước.
Điều đáng lo ngại là giữa một cuộc khủng hoảng đòi hỏi kiến thức sâu về tài chính, tiền tệ và quản trị kinh tế, bộ máy điều hành chỉ với nghiệp vụ công an dường như chỉ biết đặt quá nhiều kỳ vọng vào những giải pháp quen thuộc: giải phóng mặt bằng, mở rộng dự án và thúc đẩy đầu tư công. Những biện pháp ấy có thể cần thiết trong một số hoàn cảnh, nhưng không thể thay thế cải cách thể chế, nâng cao năng suất, bảo vệ quyền tài sản và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch.
Một nền kinh tế không thể được cứu chỉ bằng những công trình bê tông, những con số tăng trưởng hay mệnh lệnh hành chính. Càng không thể dùng tư duy quản lý thiên về an ninh (nghiệp vụ công an) để thay thế năng lực điều hành kinh tế hiện đại.
Vấn đề không phải là bơm thêm bao nhiêu tiền, mà là đồng tiền ấy tạo ra giá trị gì, ai được hưởng lợi và ai phải gánh hậu quả. Nếu vốn đầu tư công không tạo ra năng suất tương xứng, còn doanh nghiệp tư nhân tiếp tục suy yếu và niềm tin thị trường chưa được khôi phục, cái giá phải trả có thể là lạm phát, tỷ giá bất ổn và tăng trưởng thiếu bền vững.
Cứu đồng tiền không thể chỉ bằng lãi suất. Cứu nền kinh tế càng không thể chỉ bằng đầu tư công. Điều cần thiết hơn cả là một chính sách kinh tế có kỷ luật, minh bạch và đủ năng lực để giải quyết nguyên nhân của khủng hoảng, thay vì liên tục chạy theo những hệ quả do chính sách cũ để lại.
Để lại một bình luận