Ngày 12/07/2026, đánh dấu tròn một thập kỷ kể từ khi Tòa Trọng tài Thường trực (PCA) tại Den Haag (Hòa Lan) công bố Phán quyết về vụ kiện Biển Đông giữa Philippines và Trung Quốc. Nhìn lại chặng đường 10 năm qua, bức tranh địa chính trị tại vùng biển chiến lược này đã có những biến động quan trọng, từ chiến lược quân sự hóa tinh vi của Bắc Kinh cho đến các nỗ lực tự vệ, củng cố thực địa vững chắc của Việt Nam và các quốc gia Đông Nam Á khác dưới sự giám sát chặt chẽ từ Hoa Kỳ và bộ tứ QUAD, để chống lại âm mưu bành trướng của Trung Quốc.
1. Nhắc lại các điểm cốt lõi trong Phán quyết PCA (12/07/2016)
Phán quyết lịch sử cách đây đúng 10 năm của Tòa Trọng tài được xem là cơ sở pháp lý quốc tế mạnh mẽ nhất bác bỏ các yêu sách vô lý của Trung Quốc:
– Bác bỏ “Đường 9 đoạn”: Tòa khẳng định yêu sách về “quyền lịch sử” đối với tài nguyên bên trong đường 9 đoạn của Trung Quốc hoàn toàn không có cơ sở pháp lý và hoàn toàn trái với Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS 1982).
– Phân loại thực thể pháp lý: Tòa kết luận không có thực thể nào tại quần đảo Trường Sa (kể cả các đảo lớn nhất như Ba Bình, Thitu, hay các bãi đá) hội đủ điều kiện để có vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) 200 hải lý. Chúng chỉ được tính là “đảo đá” (tối đa 12 hải lý) hoặc “bãi cạn lúc chìm lúc nổi” (không có vùng biển chủ quyền riêng).
– Xác định hành vi vi phạm của Trung Quốc: Tòa chỉ rõ các hoạt động bồi đắp đảo nhân tạo quy mô lớn của Trung Quốc đã gây ra thiệt hại không thể phục hồi, đối với hệ sinh thái rặng san hô, đồng thời xâm phạm nghiêm trọng quyền chủ quyền trong vùng EEZ của Philippines (như tại Bãi Vành Khăn, Bãi Hoàng Nham).
2. Diễn biến tại các thực thể do Trung Quốc kiểm soát
Trong suốt 10 năm qua, bất chấp phán quyết mang tính ràng buộc pháp lý, Trung Quốc đã hiện thực hóa chiến lược chiếm đóng bằng cách biến các rặng san hô và bãi đá ngầm thành những pháo đài quân sự khổng lồ.
Tại Quần đảo Trường Sa (7 thực thể do Việt Nam kiểm soát bị chiếm đóng trái phép)
Trung Quốc đã hoàn tất việc quân sự hóa hoàn toàn 7 thực thể (vốn là các bãi đá ngầm, rặng san hô cưỡng chiếm từ Việt Nam qua các cột mốc lịch sử như 1988): Đá Chữ Thập, Gạc Ma, Xu Bi, Vành Khăn, Tư Nghĩa, Ga Ven, và Thị Ba.
– Hạ tầng quân sự: Tại “Bộ Ba Lớn” gồm Đá Chữ Thập, Xu Bi và Vành Khăn, Bắc Kinh xây dựng các đường băng quân sự dài trên 3.000 mét, đủ khả năng tiếp nhận các loại máy bay tiêm kích hạng nặng, máy bay vận tải và cả máy bay ném bom chiến lược như H-6K.
– Khí tài bố trí: Hệ thống radar cảnh báo sớm, nhà vòm kiên cố chứa tên lửa hành trình chống hạm (YJ-12B), tên lửa phòng không (HQ-9B) và các thiết bị chế áp điện tử liên tục được nâng cấp tính đến năm 2026. Các bãi đá này đã vận hành như những căn cứ hậu cần pháo đài vững chắc, cho phép đội tàu Hải cảnh (CCG) và Tàu dân binh liên tục tuần tra ép chế các nước láng giềng.
Tại Quần đảo Hoàng Sa (Chiếm đóng toàn bộ từ năm 1974)
Tại Hoàng Sa (nơi Trung Quốc dùng vũ lực cưỡng chiếm toàn bộ từ tay chính quyền Việt Nam Cộng hòa năm 1974), trung tâm chỉ huy được đặt tại Đảo Phú Lâm (Woody Island).
– Đảo Phú Lâm đóng vai trò là thủ phủ hành chính của cái gọi là “thành phố Tam Sa”. Nơi đây trang bị đường băng dài, cảng nước sâu đón tàu chiến, hệ thống hầm ngầm kiên cố và là trạm tiếp sóng, chỉ huy không chiến cho toàn bộ khu vực phía Bắc Biển Đông.
– Đáng chú ý, các báo cáo thực địa gần đây cho thấy Trung Quốc tiếp tục mở rộng bồi đắp và triển khai thiết bị giám sát môi trường/quân sự ngụy trang tại các cấu trúc nhỏ hơn như Đá Hải Sâm (Antelope Reef) để siết chặt gọng kìm kiểm soát.
3. Nỗ lực củng cố vị trí của Việt Nam và các nước ASEAN
Để đối phó với sức ép khổng lồ từ Bắc Kinh, Việt Nam cùng các quốc gia trong khu vực đã có những bước đi chiến lược nhằm tự vệ và bảo vệ chủ quyền.
Việt Nam: Chiến dịch nâng cấp
Việt Nam hiện đang kiểm soát ổn định và thực thi chủ quyền trên 21 thực thể (bao gồm đảo nổi, đảo đá, bãi ngầm) với 33 điểm đóng quân tại Trường Sa. Giai đoạn từ 2021 đến giữa năm 2026 chứng kiến tốc độ bồi đắp, mở rộng diện tích đất tự nhiên lớn chưa từng có của Việt Nam tại đây:
– Quy mô bồi đắp: Tổng diện tích đảo nhân tạo được tạo thêm đã vượt mốc 2.700 mẫu Anh (acres). Tiêu biểu là Đá Thuyền Chài (Barque Canada Reef) hiện đã trở thành tiền đồn có diện tích lớn nhất của Việt Nam tại Trường Sa, sở hữu một đường băng mới đang hoàn thiện và các cấu trúc liên lạc chuyên dụng lớn.
– Hạ tầng lưỡng dụng: Khác với mô hình thuần quân sự hóa của Trung Quốc, Việt Nam ưu tiên xây dựng các cầu tàu (hơn 12 đến 15 vị trí như tại Đá Grierson, Đá Núi Thị, Bãi Tốc Tan), trung tâm cứu hộ cứu nạn, trạm radar dân sự, nhà văn hóa và hệ thống năng lượng sạch để hỗ trợ ngư dân bám biển lâu dài, song song với việc gia cố công sự phòng thủ.
Philippines, Malaysia và Indonesia
– Philippines: Tập trung kiên quyết bảo vệ các điểm đóng quân, đặc biệt là nâng cấp đường băng trên Đảo Thị Tứ (Thitu Island) và thực hiện tiếp tế bằng mọi giá cho binh sĩ trên tàu hoen rỉ *BRP Sierra Madre* tại Bãi Cỏ Mây (Second Thomas Shoal) trước sự phong tỏa nghẹt thở của tàu Hải cảnh Trung Quốc. Các cuộc chạm trán giữa hải quân Philippines và hải quân, dân quân biển Trung Quốc, đã diễn ra thường xuyên tại bãi Hoàng Nham Scarborough shoal))
– Malaysia: Duy trì hiện diện vững chắc tại các rặng san hô phía nam như Đá Hoa Lau (Swallow Reef) – nơi có một đường băng và khu nghỉ dưỡng nhỏ, đồng thời triển khai tàu hải quân bảo vệ nghiêm ngặt các giàn khoan dầu khí trong thềm lục địa trước các tàu khảo sát Trung Quốc.
– Indonesia: Dù không tuyên bố chủ quyền tại Trường Sa, Indonesia đã đẩy mạnh quân sự hóa vững chắc quần đảo Natuna phía nam Biển Đông, thành lập các căn cứ không quân và hải quân hỗn hợp nhằm ngăn chặn yêu sách đường 9 đoạn lấn vào vùng EEZ của họ.
4. Vai trò răn đe của Bộ Tứ (QUAD)
Trước sự bành trướng của Trung Quốc, chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do và rộng mở của nhóm Bộ Tứ (QUAD) gồm Mỹ, Nhật Bản, Úc, Ấn Độ đã chuyển từ đối thoại ngoại giao sang các hành động thực địa mang tính răn đe mạnh mẽ:
– Hoa Kỳ: Duy trì đều đặn các Chiến dịch Đảm bảo Tự do Hàng hải (FONOPs), điều động các nhóm tác chiến tàu sân bay tiến vào Biển Đông và ký kết chia sẻ hạ tầng quân sự sâu rộng với Philippines (thông qua thỏa thuận EDCA). Các căn cứ hải quân và không quân Hoa Kỳ tại phía Bắc đảo Lữ Tống được triển khai nhằm đối phó với cuộc khủng hoảng Đài Loan khi xảy ra trong tương lai.
– Úc và Nhật Bản: Tăng cường các cuộc tuần tra chung đa quốc gia, cung cấp tàu tuần tra, radar cảnh giới bờ biển tầm xa cho lực lượng Cảnh sát biển Philippines và Việt Nam nhằm nâng cao năng lực nhận thức hàng hải (MDA).
– Ấn Độ: Đẩy mạnh hợp tác an ninh, xuất khẩu các khí tài chiến lược (như hệ thống tên lửa bờ đối hạm siêu thanh *BrahMos* cho Philippines) và cử các biên đội tàu chiến thăm cảng chiến lược, diễn tập chung với các nước ASEAN.
10 năm đã trôi qua kể từ Phán quyết 2016, Biển Đông không còn là vùng biển yên bình mà đã trở thành tâm điểm của chuỗi cạnh tranh quyền lực đa tầng. Sự kiên định dựa trên luật pháp quốc tế (UNCLOS 1982) kết hợp với năng lực tự chủ của các quốc gia ASEAN và sự can dự mạnh mẽ của Hoa Kỳ và đồng minh tây phương và QUAND chính là chìa khóa để duy trì sự cân bằng rất mong manh tại khu vực chiến lược này.
Riêng về phía Việt Nam, dù đã có một số nỗ lực để củng cố vị thế về mặt quân sự, hậu cần tại 21 thực thể còn kiểm soát được tại Trường Sa, CSVN quá yếu hèn, chỉ phản ứng qua các lời tuyên bố xuông mà không có một hành động cụ thể nào để đối phó với các mệnh lệnh cấm đánh cá của Trung Quốc, các hành vi áp sáp và xâm nhập vào các vùng chủ quyền Việt Nam các dàn khoan dầu Trung Quốc, các cuộc săn đuổi, đánh chìm, bắt giữ, bắn chết ngư dân Việt Nam.
Để lại một bình luận