Sau thể chế, đến lượt đội ngũ cán bộ trở thành “điểm nghẽn của điểm nghẽn”?

Văn Nguyên

Trong nhiều năm qua, mỗi khi bàn đến những rào cản đối với sự phát triển của nền kinh tế, khái niệm “điểm nghẽn thể chế” gần như luôn được nhắc đến đầu tiên. Thể chế được xem là nguyên nhân của những thủ tục rườm rà, những quy định chồng chéo và sự trì trệ trong huy động nguồn lực xã hội. Thế nhưng, phát biểu mới đây của TBT-CTN Tô Lâm cho thấy một thực tế khác: ngay cả khi thể chế đang được sửa đổi, thì khâu thực thi mới chính là rào cản lớn nhất.

Ngày 4/7/2026, ông Tô Lâm yêu cầu Chính phủ khẩn trương tháo gỡ các điểm nghẽn để đạt mục tiêu tăng trưởng tối thiểu 10%, đồng thời giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô. Những vấn đề được nêu không còn dừng ở các văn bản pháp luật, mà tập trung vào hàng loạt dự án chậm triển khai, công trình bị đình trệ, đất đai bỏ hoang, nguồn lực bị “đóng băng” vì thủ tục hành chính, giải phóng mặt bằng, quy hoạch, thiếu vật liệu và đặc biệt là tâm lý né tránh trách nhiệm.

Điều đáng chú ý là ông Tô Lâm còn nhấn mạnh trách nhiệm trực tiếp của người đứng đầu các bộ, ngành và địa phương. Thông điệp “chấm dứt tình trạng chỉ nêu khó khăn mà không có phương án giải quyết” hay yêu cầu gắn tăng trưởng với trách nhiệm cá nhân của từng bộ trưởng, bí thư, chủ tịch địa phương cho thấy trọng tâm của vấn đề không chỉ nằm ở cơ chế, mà còn ở con người thực thi cơ chế đó.
Thực tế, một thể chế dù được thiết kế hợp lý đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả nếu bộ máy thực thi thiếu tinh thần trách nhiệm, thiếu quyết đoán hoặc sợ sai, sợ chịu trách nhiệm. Khi một dự án bị đình trệ nhiều năm, khi nguồn lực xã hội bị “giam giữ” bởi các thủ tục kéo dài, hay khi doanh nghiệp phải chờ đợi vì sự chần chừ của cơ quan quản lý, thì cái giá phải trả không chỉ là thời gian và chi phí, mà còn là cơ hội phát triển của cả nền kinh tế.

Chính vì vậy, nếu “điểm nghẽn thể chế” từng được xem là nút thắt lớn nhất, thì nay vấn đề đặt ra có lẽ đã chuyển sang một cấp độ khác: năng lực và trách nhiệm của bộ máy thực thi. Một thể chế có thể được sửa đổi bằng luật, bằng nghị quyết hay bằng các chương trình cải cách. Nhưng để những cải cách ấy đi vào cuộc sống, điều quyết định vẫn là đội ngũ cán bộ trực tiếp thực hiện. Và cũng từ đó xuất hiện một câu hỏi đáng suy ngẫm: phải chăng, sau “điểm nghẽn thể chế”, thách thức lớn hơn hiện nay chính là “điểm nghẽn của bộ máy thực thi”?