Hoa Kỳ siết chặt các hồ sơ di trú từ Việt Nam và Trung Quốc

Nguyễn Ngọc Bảo

Việc Hoa Kỳ đang siết chặt các hồ sơ di trú từ Việt Nam và Trung Quốc không phải là một hiện tượng ngẫu nhiên, mà là một phần trong chiến lược an ninh quốc gia tổng thể dưới thời chính quyền Tổng thống Trump.

Dưới đây là một số phân tích về các nguyên nhân và các trường hợp cụ thể:

1. Nguyên nhân chính: An ninh quốc gia và chống sự xâm nhập của gián điệp công nghiệp

Lý do lớn nhất khiến hàng ngàn hồ sơ bị bác bỏ không phải là vì “phát biểu trên mạng xã hội” (dù đây cũng là một yếu tố xét duyệt), mà là vì lo ngại xâm nhập gián điệp.

• Chương trình “Thanh lọc nghiên cứu viên”: Hoa Kỳ đã mở rộng quy mô kiểm tra đối với các sinh viên cao học, nghiên cứu sinh và chuyên gia làm việc trong các ngành STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Toán học), đặc biệt là: Bán dẫn (Semiconductors), Trí tuệ nhân tạo (AI), Công nghệ lượng tử (Quantum), và Hàng không vũ trụ.

• Mối liên hệ với Quân đội Nhân Dân Trung Quốc (PLA): Bộ Ngoại giao và Bộ Tư pháp Hoa Kỳ đã thiết lập hệ thống sàng lọc để phát hiện những người từng theo học hoặc làm việc tại các cơ sở đào tạo có liên kết chặt chẽ với Quân đội Trung Quốc (như “Thất tử quốc phòng” của Trung Quốc).

• Thất tử quốc phòng Trung Quốc : Beihang University (ĐH Hàng không Vũ trụ Bắc Kinh), Beijing Institute of Technology (ĐH Bách khoa Bắc Kinh), Harbin Institute of Technology (ĐH Công nghiệp Cáp Nhĩ Tân)”MIT của Trung Quốc”, Northwestern Polytechnical University (ĐH Công nghiệp Tây Bắc), Nanjing University of Aeronautics and Astronautics, Nanjing University of Science and Technology

• Việt Nam và vai trò “Trung chuyển”: Các hồ sơ từ Việt Nam bị soi xét kỹ hơn vì lo ngại Trung Quốc sử dụng quốc tịch Việt Nam hoặc các công ty bình phong tại Việt Nam làm “bàn đạp” để đưa người vào Hoa Kỳ sau khi các con đường trực tiếp từ Bắc Kinh bị đóng lại.

2. Một số trường hợp cụ thể

Dưới đây là các loại hình hồ sơ điển hình đã bị bác bỏ hoặc trục xuất:

• Trường hợp nghiên cứu viên tại Florida (2025-2026): Một nghiên cứu sinh gốc Trung Quốc bị bác bỏ gia hạn visa vì bị phát hiện đã che giấu việc từng nhận học bổng từ một quỹ liên quan đến quốc phòng Trung Quốc.

• Vụ việc “Hợp tác kỹ thuật” tại Silicon Valley: Hoa Kỳ đã thu hồi visa của một nhóm kỹ sư (bao gồm cả người Việt và người Trung Quốc) làm việc cho một công ty cung ứng linh kiện cho Boeing, sau khi tình báo Hoa Kỳ phát hiện các bản vẽ kỹ thuật được gửi về các máy chủ không xác định tại Đông Nam Á.

• Trục xuất “Sinh viên trá hình”: Tương tự như chiến dịch trước đây, nhiều sinh viên đã bị chặn ngay tại sân bay (như Dallas hay LAX) khi kiểm tra điện thoại/máy tính thấy có các tài liệu nghiên cứu nhạy cảm về công nghệ hạt nhân hoặc tên lửa mà họ không có quyền tiếp cận.

3. Có phải vì chống đối Hoa Kỳ trên mạng xã hội?

Đây là một vấn đề gây tranh cãi nhưng cần được hiểu đúng về mặt pháp lý:

• Xét duyệt mạng xã hội: Từ năm 2019, Hoa Kỳ đã yêu cầu cung cấp thông tin mạng xã hội trong đơn xin visa. Tuy nhiên, việc bác bỏ visa ít khi chỉ dựa vào việc chỉ trích cá nhân Tổng thống.

• Lý do thực sự: Các cơ quan di trú tập trung vào việc tìm kiếm các bằng chứng về sự trung thành với các tổ chức thù địch, hoặc các phát ngôn ủng hộ bạo lực, khủng bố, và đặc biệt là các thông tin mâu thuẫn giữa đời sống thực và tờ khai xin visa (ví dụ: khai là không liên quan đến đảng phái nhưng trên mạng lại là thành viên nòng cốt).

4. Nhận định

Một số điểm sau đây có thể được nêu lên :

1. Sự thực dụng của Chính quyền Trump: Ông Trump và các cố vấn như Marco Rubio, cố vấn an ninh quốc gia, xem Visa không phải là một đặc quyền tự nhiên mà là một công cụ địa chính trị. Nếu một quốc gia có thặng dư thương mại quá lớn (như Việt Nam) hoặc là đối thủ trực diện (như Trung Quốc), Visa (hay các biện pháp khác như các vụ kiện trợ giá, phá giá, bắt cóc tra tấn quan chức Hoa Kỳ), sẽ bị dùng làm đòn bẩy để ép buộc các thỏa thuận khác.

2. Sự “vạ lây” của người Việt: Việt Nam hiện đang nằm trong tầm ngắm vì thặng dư thương mại quá lớn (~178 tỷ USD) và tình trạng trung chuyển hàng hóa Trung Quốc. Điều này khiến các viên chức lãnh sự Hoa Kỳ có xu hướng “nghi ngờ trước, tin tưởng sau” đối với mọi hồ sơ di trú từ Việt Nam.

3. Xu hướng tương lai: Việc bác bỏ này sẽ không dừng lại. Hoa Kỳ đang xây dựng một “Bức tường lửa công nghệ”, nơi mà nhân sự từ các nước không phải đồng minh cốt lõi sẽ không thể tiếp cận các phòng thí nghiệm nhạy cảm về công nghệ tiền tiến và quốc phòng.

Khuyên cáo: Đối với những người xin di trú, việc minh bạch quá trình làm việc, học tập và làm sạch các thông tin mâu thuẫn trên không gian mạng hiện nay là yêu cầu bắt buộc của mỗi cá nhân. Để tránh bị rơi vào danh sách “nguy cơ an ninh”, trong bối cảnh một thế giới mà mọi thủ đoạn « mềm » đều được tận dụng để tranh đoạt công nghệ tiền tiến của đối thủ./.