ks Nguyễn Ngọc Bảo
Đông Á tiếp tục là điểm nóng địa chính trị trong năm 2025, với các tranh chấp lãnh thổ và an ninh xoay quanh Trung Quốc, Nhật Bản và Đài Loan. Các khu vực chính bao gồm Biển Hoa Đông (nơi có quần đảo Senkaku/Điếu Ngư), quần đảo Okinawa/Ryukyu, eo biển Đài Loan, Biển Đông và bãi cạn Hoàng Nham (Scarborough Shoal) thuộc Philippines. Những căng thẳng này không chỉ liên quan đến chủ quyền mà còn phản ánh cuộc cạnh tranh chiến lược lớn hơn giữa Trung Quốc và liên minh Hoa Kỳ-Nhật, với nguy cơ leo thang thành xung đột. Dựa trên các nguồn từ Trung Quốc (Global Times), Nhật Bản (Japan Times), và các trang tiếng Anh (Reuters, BBC, CSIS), bài viết này phân tích một số diễn biến chính từ đầu năm 2025, tình hình bố trí quân sự, tương quan lực lượng, và các kịch bản tương lai.
Diễn Biến Căng Thẳng Theo Thời Gian Từ Đầu Năm 2025
Năm 2025 chứng kiến sự leo thang rõ rệt trong căng thẳng, bắt đầu từ các hoạt động quân sự và ngoại giao, dẫn đến khủng hoảng trực tiếp vào cuối năm. Dưới đây là các diễn biến chính theo dòng thời gian:
– Tháng 1-3/2025: Căng thẳng bắt đầu tăng ở Biển Hoa Đông khi Trung Quốc tăng cường tuần tra quanh quần đảo Senkaku (mà Bắc Kinh gọi là Điếu Ngư). Nhật Bản phản ứng bằng cách triển khai tàu tuần duyên và máy bay trinh sát. Đồng thời, ở eo biển Đài Loan, Trung Quốc tiến hành các cuộc tập trận hải quân thường xuyên, với hơn 100 máy bay xâm nhập vùng nhận dạng phòng không (ADIZ) của Đài Loan. Philippines cũng báo cáo các vụ đụng độ với tàu dân quân Trung Quốc tại bãi Hoàng Nham, dẫn đến các cuộc biểu tình ngoại giao.
– Tháng 4-6/2025: Tại Biển Đông, Trung Quốc mở rộng các đảo nhân tạo và triển khai tên lửa, gây phản ứng từ Philippines và Nhật Bản. Nhật Bản tăng cường hợp tác với Hoa Kỳ qua các cuộc tập trận chung ở Okinawa, nhấn mạnh bảo vệ chuỗi đảo Ryukyu. Đài Loan báo cáo các vụ quấy rối từ tàu Trung Quốc ở eo biển Đài Loan, dẫn đến Hoa Kỳ cung cấp thêm vũ khí cho Đài Bắc.
– Tháng 7-9/2025: Căng thẳng lên cao trào ở Biển Hoa Đông sau khi Nhật Bản công bố báo cáo quốc phòng nhấn mạnh “sự mất cân bằng quân sự” với Trung Quốc, dẫn đến việc Bắc Kinh chỉ trích Tokyo “can thiệp vào vấn đề Đài Loan”. Ở quần đảo Okinawa, Hoa Kỳ và Nhật tiến hành tập trận đổ bộ, trong khi Trung Quốc phản ứng bằng cách cử tàu sân bay Liêu Ninh qua eo biển Đài Loan.
– Tháng 10-11/2025: Khủng hoảng ngoại giao bùng nổ khi Thủ tướng Nhật Sanae Takaichi phát biểu tại Quốc hội rằng Nhật Bản sẽ hỗ trợ Đài Loan nếu bị tấn công, dẫn đến Trung Quốc triệu đại sứ Nhật và triển khai tàu tuần tra quanh Senkaku. BBC mô tả đây là “cuộc đối đầu gay gắt nhất kể từ 2012”. Philippines tham gia bằng cách ký thỏa thuận quốc phòng với Nhật Bản, tăng cường tuần tra tại bãi Hoàng Nham.
– Tháng 12/2025: Trung Quốc tiến hành cuộc tập trận lớn nhất từ trước đến nay quanh Đài Loan, bao gồm bắn tên lửa và mô phỏng phong tỏa đảo. Japan Times đưa tin Nhật Bản đã huy động lực lượng ở Ryukyu để giám sát. Căng thẳng lan sang Biển Đông với các vụ va chạm tàu giữa Trung Quốc và Philippines.
Những diễn biến này phản ánh chiến lược “chống tiếp cận/chống can thiệp” (A2/AD) của Trung Quốc, nhằm kiểm soát các tuyến đường biển quan trọng.
Bố Trí Lực Lượng Quân Sự Của Hoa Kỳ Và Nhật Bản Tại Chuỗi Đảo Thứ Nhất
Chuỗi đảo thứ nhất (First Island Chain) – bao gồm Nhật Bản, Okinawa/Ryukyu, Đài Loan, Philippines – là tuyến phòng thủ quan trọng để ngăn chặn Trung Quốc mở rộng ra Thái Bình Dương. Hoa Kỳ và Nhật Bản đã tăng cường bố trí quân sự trong năm 2025 để đối phó với mối đe dọa tấn công Đài Loan.
– Nhật Bản: Bộ Quốc phòng Nhật (MOD) đã triển khai tên lửa chống tàu, radar và đơn vị tên lửa ở quần đảo Ryukyu và Okinawa. Ví dụ, đảo Miyako và Ishigaki được trang bị tên lửa Type-12, nhằm kiểm soát eo biển Miyako – cửa ngõ cho hải quân Trung Quốc. Lực lượng Phòng vệ Mặt đất (GSDF) có khoảng 2.000 quân ở Okinawa, với các cuộc tập trận chung Hoa Kỳ-Nhật. Bộ trưởng Quốc phòng Shinjirō Koizumi đã thăm các căn cứ này vào tháng 11/2025.
– Hoa Kỳ: Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ (DoD) duy trì khoảng 50.000 quân ở Nhật Bản, chủ yếu tại Okinawa (căn cứ Kadena, Futenma) và Yokosuka (đệ Thất Hạm Đội). Năm 2025, Hoa Kỳ triển khai thêm tên lửa Tomahawk (trên bệ phóng Typhoon) và đơn vị Thủy quân Lục chiến ở Philippines, phía Bắc đảo Lữ Tống (qua thỏa thuận EDCA), và các tàu ngầm hạt nhân lớp Virgina ở Guam. Hợp tác với Nhật bao gồm kế hoạch thiết lập căn cứ tạm thời ở Nansei Islands để triển khai tên lửa trong trường hợp khẩn cấp. Báo cáo Bộ Chiến Tranh Hoa Kỳ 2025 nhấn mạnh việc tăng cường khả năng răn đe “deterrence” ở tại khu vực Ấn Độ Thái Bình Dương.
Những bố trí này nhằm tạo “lá chắn” chống lại cuộc tấn công thuỷ lục (amphibious) của Trung Quốc vào Đài Loan, bằng cách kiểm soát các nút chặn như eo biển Bashi (giữa Philippines và Đài Loan).
Tương Quan Lực Lượng Giữa Phe Đồng Minh Và Trung Quốc Tại Đông Á
Phe đồng minh (Hoa Kỳ, Nhật Bản, Đài Loan, Philippines, Úc, Ấn Độ) có lợi thế về công nghệ và liên minh, nhưng Trung Quốc vượt trội về số lượng và vị trí địa lý. Theo The Military Balance 2025 của IISS và Global Firepower Index:
– Trung Quốc: Quân số 2 triệu (nhưng thiếu kinh nghiệm thực chiến), ngân sách quốc phòng 314 tỷ USD (thứ 2 thế giới). Hải quân lớn nhất thế giới với 370 tàu, bao gồm 3 tàu sân bay; không quân 2.000 máy bay chiến đấu; tên lửa đạn đạo chống hạm như DF-21D. Lợi thế: Gần Đài Loan (chỉ 100-200 km), có thể huy động nhanh quân đội.
– Phe đồng minh:
– Hoa Kỳ: Quân số 1.3 triệu, ngân sách 997 tỷ USD đứng đầu thế giới, 11 siêu tàu sân bay, công nghệ vượt trội (F-22, F-35, B-2, B-21, tàu ngầm lớp Virginia), nhưng phải trải rộng trên nhiều địa bàn (biển Caribbean, Trung Đông, biển Baltic, Tây Thái Bình Dương …).
– Nhật: Hải quân mạnh (48 tàu khu trục), không quân 500 máy bay, tiếp nhận và tự khai triển công nghệ cao từ Hoa Kỳ (AEGIS, Tomahawk), hỏa tiễn địa hải type 12 với tầm bắn từ 200-400 cs (từ Yonaguni)
– Đài Loan: 230.000 quân, tập trung phòng thủ bất đối xứng (tên lửa chống tàu). Hỏa tiễn địa hải ACTMS, HIMARS (gói viện trợ 11,1 tỷ USD)
– Philippines/Úc/Ấn Độ: Philippines cung cấp căn cứ (phiá Bắc Lữ Tống, Subic bay, Palawan đối diện với quần đảo Trường Sa); Úc sẽ có tàu ngầm nguyên tử lớp Virginia qua hiệp ước AUKUS; Ấn Độ kiểm soát Ấn Độ Dương với 1.4 triệu quân, bố trí quân, trọng pháo dọc dẫy Hy Mã Lạp Sơn, đối diện với Trung Quốc.
Trên tổng thể: Lợi thế hải-không quân, nhưng phụ thuộc nhiều vào hậu cần vì những khoảng cách xa xôi tại Ấn Độ – Thái Bình Dương.
Viện nghiên cứu và tư vấn RAND cho thấy Trung Quốc đang thu hẹp khoảng cách, nhưng phe đồng minh vẫn giữ được lợi thế trong kịch bản kéo dài nhờ kinh tế và công nghệ. Tuy nhiên, ở Đông Á, Trung Quốc có ưu thế tại sân nhà.
Phác Họa Một Số Tình Huống Tương Lai Gần (2026-2027) Và Ảnh Hưởng
Dựa trên các phân tích từ CSIS, RAND và các nguồn khác, dưới đây là các kịch bản có thể xảy ra, với tác động lớn đến địa chính trị, kinh tế và giao thương:
1. Phong tỏa eo biển Đài Loan (Blockade): Trung Quốc phong tỏa Đài Loan mà không xâm lược trực tiếp, dẫn đến Hoa Kỳ-Nhật can thiệp qua Okinawa. Tác động: Gián đoạn 50% thương mại toàn cầu qua eo biển (5 nghìn tỷ USD/năm), suy thoái kinh tế Đông Á 5-10%, lạm phát toàn cầu. Geopolitics: Tăng cường QUAD (Hoa Kỳ-Nhật-Úc-Ấn), Philippines có thể bị lôi cuốn vào các cuộc tranh chấp trên Biển Đông.
2. Xung đột giới hạn ở Biển Hoa Đông/Senkaku: Va chạm tàu dẫn đến đụng độ, kéo Nhật Bản vào. Tác động: Gián đoạn tuyến hàng hải Nhật-Trung (hàng trăm tỷ USD), Ấn Độ tăng áp lực ở biên giới Himalaya. Kinh tế toàn cầu: Thiếu chip từ Đài Loan (60% thị trường), suy giảm GDP thế giới 2-5%.
3. Xâm lược toàn diện Đài Loan: Trung Quốc đổ bộ, Hoa Kỳ-Nhật phản công từ chuỗi đảo thứ nhất. Tác động: Chiến tranh kéo dài, thiệt hại kinh tế 10 nghìn tỷ USD (10% GDP toàn cầu), gián đoạn chuỗi cung ứng (điện tử, năng lượng). Geopolitics: Phân cực thế giới, Úc-Ấn tham gia, có thể lan sang Biển Đông và bãi Hoàng Nham, làm suy yếu ảnh hưởng Trung Quốc nhưng tăng rủi ro xử dụng võ khí hạt nhân, khi một bên bị thất thế trầm trọng, nhất là về phía Trung Quốc.
Những kịch bản này không loại bỏ nhu cầu đối thoại, nhưng với xu hướng hiện tại, rủi ro chiến tranh ngày càng leo thang, ảnh hưởng sâu sắc đến ổn định toàn cầu./.
Để lại một bình luận