Việt Nam tham gia vào Hội Đồng Hòa Bình Gaza: lý do và hậu quả

Hội đồng Hòa bình Gaza

“Hội đồng Hòa bình Gaza” là gì? Do ai khởi xướng?

“Hội đồng Hòa bình Gaza” (Gaza Peace Council hay Board of Peace) là một cơ chế quốc tế mới do Hoa Kỳ đề xuất dưới thời Tổng thống Donald Trump nhằm giám sát và điều phối quá trình ngừng bắn, tái thiết và ổn định chính trị-an ninh tại Dải Gaza sau xung đột. Đây là một phần trong kế hoạch hòa bình rộng hơn cho khu vực này.

Đặc điểm của Hội Đồng Hòa Bình Gaza: 1) Được Tổng Thống Hoa Kỳ trump công bố và lãnh đạo ban đầu, với kế hoạch mở rộng vai trò cho các quốc gia tham gia, 2) Có cấu trúc dự kiến nhiều tầng, trong đó Hoa Kỳ giữ vai trò chủ tịch đầu tiên và có quyền mời các nước tham gia.

Mục tiêu và chức năng

Mục tiêu chính thức được giới thiệu gồm:

Giám sát tiến trình ngừng bắn giữa Israel và Hamas;
Hỗ trợ tái thiết, phục hồi hạ tầng và ổn định xã hội-an ninh tại Gaza;
Thúc đẩy hòa bình bền vững giữa Palestine và Israel;
Thúc đẩy giải pháp hai nhà nước và các nỗ lực của quốc tế.

Một số phân tích quốc tế cũng ghi nhận rằng cơ chế này có tiềm năng mở rộng vai trò sang xử lý các cuộc khủng hoảng khác trên thế giới, giống như một diễn đàn đa quốc gia mới ngoài Liên Hiệp Quốc.

Ai là thành viên? Các nước được mời và đóng góp tài chính

Hoa Kỳ đã mời nhiều quốc gia tham gia với tư cách thành viên sáng lập. Những nước đã nhận lời bao gồm Hungary, Việt Nam, Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ, Arab Saoudi, Do Thái và nhiều nước khác được mời như Ấn Độ, Australia, Jordan, Greece, Cyprus, Pakistan, Canada, .. Danh sách đầy đủ dự kiến sẽ được công bố tại World Economic Forum ở Davosn Thụy Sĩ.

Theo điều lệ dự thảo,

Mọi nước được mời có ghế trong 3 năm đầu nếu chấp nhận tham gia;
Để có ghế thường trực và nhiệm kỳ kéo dài sau 3 năm, mỗi nước được yêu cầu đóng ít nhất 1 tỷ USD trong năm đầu tiên.

Việc đóng góp này không phải điều kiện bắt buộc để gia nhập ban đầu, nhưng là điều kiện để bảo đảm vai trò lâu dài trong hội đồng.

Tại sao Việt Nam được mời và đồng ý tham gia?

Việt Nam nhận được lời mời trực tiếp từ Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump, được gửi đến Tổng Bí thư đảng CSVN Tô Lâm vào giữa tháng 1/2026.

Lý do Hoa Kỳ mời Việt Nam:

Việt Nam có quan điểm ủng hộ giải pháp hòa bình, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, tuân thủ luật pháp quốc tế (sic) và Hiến chương Liên Hiệp Quốc.
Việt Nam có kinh nghiệm tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên Hiệp Quốc, và được nhìn nhận là đối tác trung lập, đóng góp vào đối thoại quốc tế.
Là một đối tác có tiềm năng ngăn chặn sự bành trướng của Trung Quốc tại Biển Đông và vùng Đông Nam Á.

Lý do Việt Nam đồng ý tham gia với tư cách thành viên sáng lập và đóng góp 1 tỷ USD :

Đảng CSVN chính thức khẳng định ủng hộ các nỗ lực hòa bình và sẵn sàng đóng góp tích cực theo luật pháp quốc tế. Trong lúc trong thực tế CSVN hoàn toàn không tuân thủ các công ước quốc tế về nhân quyền, chống tham nhũng, chống tra tấn, quyền lao động.
Gửi thông điệp mong muốn phát triển quan hệ chiến lược với Hoa Kỳ và cộng đồng quốc tế, đóng góp vào giải pháp bền vững cho Trung Đông. Ngoài ra còn có lý do kinh tế (duy trì các thặng dư thương mại với Hoa Kỳ) và nỗ lực ngoại giao đu dây giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc.

Tại sao Nga, Trung Quốc vẫn chưa đồng ý tham gia?

Hiện tại, chưa có dấu hiệu cho thấy Nga hay Trung Quốc từ chối tham gia:

Nga và Trung Quốc đã nhận được lời mời gia nhập cơ chế này, nhưng chưa quyết định có tham gia hay không.

Trung Quốc phê phán cách tiếp cận mà họ cho là hạn chế vai trò Liên Hiệp Quốc, và bày tỏ quan ngại về tính minh bạch, quy trình ra quyết định và thiếu sự tham vấn toàn diện. Trung Quốc và Nga đều lo ngại mất ảnh hưởng trong một trật tự quốc tế do Hoa Kỳ lập ra và kiểm soát (mất quyền phủ quyết), sau khi mất điểm tựa chiến lựa Venezuela tại Tây Bán Cầu, sân sau của Hoa Kỳ.

Liên Hiệp Quốc bị “loại dần khỏi chính trường thế giới”?

Điều này đang là đề tài tranh luận quốc tế, với hai luồng chính:

Luận điểm ủng hộ:

Cơ chế mới được tổ chức ngoài khuôn khổ truyền thống của Liên Hiệp Quốc và có cấu trúc do một nước lớn dẫn dắt có thể được xem là biểu hiện của sự bất lực và thất bại trong việc xử lý các tranh chấp quốc tế phức tạp từ lúc thành lập LHQ đến nay.
Một số chuyên gia chỉ trích rằng nó có thể “lấn lướt vai trò của Hội Đồng Bảo An” trong việc quản trị các vấn đề hòa bình và an ninh quốc tế. Trong lúc Hội Đồng Bảo An lúc bị giằng co, bất lực giữa sự chi phối của 2 nhóm đối nghịch, một bên là Hoa Kỳ, Anh, Pháp, một bên là Nga, Trung Quốc, khi mỗi quốc gia này đều có quyền phủ quyết (veto).

Luận điểm phản biện:

Cơ chế này hoạt động theo một nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc (Resolution 2803) liên quan đến Gaza, và được quyền mời các nước tham gia để triển khai cụ thể một phần của nghị quyết đó.
Liên Hiệp Quốc vẫn giữ vai trò quyền lực pháp lý và điều phối đa phương trên diện rộng, trong khi cơ chế mới có thể là bổ sung mang tính thực tiễn.

Do đó, chưa thể kết luận rằng đây là một sự thay thế hoàn toàn Liên Hiệp Quốc, nhưng phản ánh xu hướng gia tăng các diễn đàn đa phương ngoài Liên Hiệp Quốc do vai trò phức tạp của các nước lớn trong thế kỷ 21.

Lợi ích và rủi ro đối với Việt Nam

Lợi ích tiềm năng:

Nâng cao vị thế ngoại giao, tham gia các nỗ lực hòa bình quốc tế lớn.
Mở rộng quan hệ với Hoa Kỳ và các đối tác khác (Liên Âu, khối Ả Rập), tạo thuận lợi cho hợp tác kinh tế-an ninh qua các hiệp ước thương mại và hiệp định đối tác chiến lược toàn diện.
Tăng cường hình ảnh của Việt Nam như một quốc gia trung lập, tích cực trong ngoại giao và giải quyết xung đột.

Bất lợi và rủi ro:

Tham gia cơ chế có thể khiến Việt Nam bị đặt trong một khuôn khổ chính trị do Hoa Kỳ dẫn dắt, khiến Nga, Trung Quốc đánh giá lại về vai trò của « chư hầu » CSVN.
Nếu Hội đồng Hòa bình đưa ra các nghị quyết đối nghịch với các quan điểm đối tác chiến lược của Việt Nam, như lên án các hành vi của Nga hay Trung Quốc, Việt Nam có thể bị yêu cầu phải lựa chọn lập trường, dẫn tới sức ép ngoại giao, kinh tế, quốc phòng, làm gẫy đổ ngoại giao cây tre.
Không có tư cách pháp lý bắt buộc ở Liên Hiệp Quốc (dù không được áp dụng/tuân thủ) nên một số quyết định của Hội đồng Hòa bình không bị ràng buộc theo luật quốc tế.

Những hậu quả nếu Việt Nam đi ngược lại một số quan điểm của Hội đồng

Nếu Việt Nam có lập trường không phù hợp với các quyết định chung của Hội đồng Hòa bình (ví dụ: không bỏ phiếu lên án Nga về Ukraine, không lên án Hoa Kỳ về Iran, hay từ chối lên án Trung Quốc về Đài Loan), thì:

Trọng tâm cư xử quốc tế: Việt Nam có thể bị gây sức ép ngoại giao từ các nước thành viên khác để điều chỉnh lập trường.
Tác động quan hệ song phương: Hoa Kỳ và các nước tham gia có thể xem lập trường đó là “thiếu nhất quán”, ảnh hưởng tới mức độ hợp tác song phương trong nhiều lãnh vực kinh tế, hợp tác kỹ thuật, đầu tư công nghệ cao, …
Tính ràng buộc của cơ chế: Hội đồng Hòa bình không có quyền cưỡng chế hay biện pháp trừng phạt đối với thành viên, nên hậu quả không phải là trừng phạt pháp lý trực tiếp nhưng có thể là suy giảm uy tín, không còn được xem là đối tác chiến lược.
Ảnh hưởng tới vai trò tại Liên Hiệp Quốc: Không ủng hộ lập trường chung của Hội đồng Hòa bình có thể khiến Việt Nam mất một phần cơ hội đóng góp như là “đối tác tin cậy” trong các hoạt động gìn giữ hòa bình lớn khác.

Kết luận

Hội đồng Hòa bình Gaza là sáng kiến do Hoa Kỳ dẫn dắt trong khuôn khổ kế hoạch hòa bình Gaza, trách nhiệm mời nhiều nước tham gia, trong đó có Việt Nam.
Mục tiêu chính là giám sát hòa bình, tái thiết và ổn định khu vực Gaza, nhưng cũng phản ánh một xu hướng mới trong cơ chế đối thoại quốc tế ngoài Liên Hiệp Quốc., vì sự bất lực rõ rệt của cơ chế này.
Việt Nam được mời và đồng ý với tư cách thành viên sáng lập dựa trên lập trường hòa bình và đối ngoại đa phương, đồng thời nhằm củng cố quan hệ với cộng đồng quốc tế. Việt Nam được xem là một đối tác của Hoa Kỳ nhằm chống lại sự bành trướng của Trung Quốc tại Biển Đông
Nga và Trung Quốc được mời tham gia, nhưng chưa quyết định vì không muốn tham gia vào một cơ chế chịu ảnh hưởng nặng nề của Hoa Kỳ.
Việc tham gia mang cả lợi ích ngoại giao và rủi ro cân bằng đối ngoại, đòi hỏi Việt Nam giữ lập trường nhất quán, dù bất lợi cho các đàn anh Nga và Trung Cộng và từ bỏ ngoại giao cây tre.
Lãnh đạo CSVN sẵn sàng bỏ ra 1 tỷ USD để xây dựng tư thế của họ trên trường quốc tế, trong lúc, số tiền này đáng lẽ cần được xử dụng ưu tiên, nhằm cứu trợ các nạn nhân thiên tai, hỗ trợ các hãng xưởng Việt Nam đang gặp khó khăn, những gia đình nghèo khó./.