Nguyễn Công Bằng
Cuộc chiến chống tham nhũng hay thể hiện quyền lực
Nỗ lực “đả hổ” trong quân đội Trung Quốc vừa ghi nhận những biến động lịch sử khi hàng loạt quan chức cấp cao thuộc cơ quan chỉ huy tối cao bị điều tra, báo hiệu một giai đoạn cải cách mạnh mẽ hơn.
Ngày 24/1, Bộ Quốc phòng Trung Quốc xác nhận Thượng tướng Trương Hựu Hiệp, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương và Thượng tướng Lưu Chấn Lập, Ủy viên Quân ủy Trung ương, Tham mưu trưởng Bộ Tham mưu Liên hợp Quân ủy Trung ương, đang bị điều tra do nghi ngờ vi phạm nghiêm trọng kỷ luật đảng và pháp luật Nhà nước. Thông tin này được ví như một “cơn địa chấn,” phá vỡ kỷ lục về cường độ bài trừ tham nhũng trong quân đội Trung Quốc kể từ đại hội XVIII đảng Cộng Sản Trung Quốc (ĐCSTQ) năm 2012.
Việc các lãnh đạo cấp cao nhất của Quân ủy Trung ương cùng lúc sa lưới cho thấy quyết tâm đưa cuộc chiến chống tiêu cực trong quân đội lên một đỉnh cao mới, thay đổi toàn diện trật tự và hệ sinh thái chính trị của lực lượng này. Sự “ngã ngựa” của 2 vị tướng đứng đầu đã được dự báo qua những tín hiệu bất thường trên truyền thông nhà nước.
Bản tin thời sự của CCTV tối 20/1 cho thấy cả Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập đều vắng mặt tại hội thảo chuyên đề dành cho cán bộ lãnh đạo cấp tỉnh và bộ ngành về thực hiện tinh thần Hội nghị Trung ương 4 khóa XX. Lần xuất hiện công khai cuối cùng của họ là vào ngày 22/12/2025 tại lễ thăng quân hàm cấp tướng. Bên cạnh đó, các thông tin ngoài luồng cũng lan truyền việc Trung tướng Chung Thiệu Quân, Chủ nhiệm Văn phòng Quân ủy Trung ương, nhân vật được coi là “cánh tay mặt” của lãnh đạo, cũng đã bị đưa đi điều tra sau khi không thấy xuất hiện từ tháng 10/2025.
Hội nghị Trung ương 1 khóa XX ĐCSTQ hồi tháng 10/2022 đã bầu Quân ủy trung ương khóa mới gồm Chủ tịch Tập Cận Bình và 6 thành viên chuyên trách, trong đó có 2 Phó Chủ tịch là Trương Hựu Hiệp và Hà Vệ Đông, cùng 4 ủy viên gồm Lý Thượng Phúc, Lưu Chấn Lập, Miêu Hoa và Trương Thăng Dân. Trong đó, Trương Hựu Hiệp là nhân sự kỳ cựu đã giữ chức phó chủ tịch từ khóa XIX năm 2017 và tái đắc cử vào năm 2022.
Tuy nhiên, cơ cấu Quân ủy Trung ương Trung Quốc đã thay đổi chóng mặt chỉ trong thời gian ngắn. Trong số 6 thành viên Quân ủy Trung ương xuất thân từ quân đội, có tới 5 người đã bị điều tra gồm Lý Thượng Phúc (nguyên Bộ trưởng Quốc phòng), Miêu Hoa (Chủ nhiệm Bộ Công tác Chính trị), Hà Vệ Đông (Phó Chủ tịch), Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập. Duy nhất có Trương Thăng Dân (Bí thư Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Quân ủy) được thăng chức phó chủ tịch Quân ủy Trung ương vào năm 2025.
Đặc biệt chú ý
Trường hợp của Trương Hựu Hiệp gây chú ý đặc biệt. Là con trai Tướng khai quốc Trương Tông Tốn, đại diện tiêu biểu của “thế hệ đỏ thứ hai” và là một trong số ít tướng lĩnh có kinh nghiệm thực chiến từ Chiến tranh biên giới Việt-Trung, Trương Hựu Hiệp vốn được xem là có vị thế chính trị cực kỳ vững chắc. Việc điều tra Trương Hựu Hiệp gửi đi một thông điệp đanh thép: Mối quan hệ gia thế (thái tử đảng) và công trạng thực chiến không còn là “kim bài miễn tử” trong cuộc chiến chống tham nhũng. Điều này cho thấy lãnh đạo Trung Quốc đang đặt lòng trung thành tuyệt đối và sự trong sạch của bộ máy lên trên các mối quan hệ cá nhân hay truyền thống chính trị cũ.
Quy mô của đợt thanh trừng này được đánh giá là vượt xa những tác động từ vụ án của 2 cựu Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Từ Tài Hậu và Quách Bá Hùng hơn một thập kỷ trước. Điều này cho thấy công tác chống tham nhũng vẫn là một hành trình gian nan, đòi hỏi những giải pháp giải quyết tận gốc và quyết tâm của ban lãnh đạo Trung Quốc kể từ đại hội XVIII năm 2012. Thống kê cho thấy tỉ lệ vắng mặt của các tướng lĩnh quân đội tại Hội nghị Trung ương 4 lên tới 63%, phản ánh một sự xáo trộn nhân sự chưa từng có tiền lệ, khi cơ quan lãnh đạo quân sự tối cao giờ đây chỉ còn lại 2 thành viên đủ tư cách hoạt động.
Phát biểu tại phiên họp của Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương ngày 12/1 vừa qua, Tập Cận Bình nhấn mạnh tham nhũng là trở ngại và rào cản lớn nhất đối với sự phát triển của đảng và đất nước; cuộc chiến chống tham nhũng là một cuộc đấu tranh lớn, tuyệt đối không được phép thất bại. Cường độ chống tham nhũng hiện nay ở Trung Quốc không chỉ là việc xử lý sai phạm, mà còn là bước đi chiến lược nhằm tái cấu trúc hệ sinh thái quân đội. Trong bối cảnh Trung Quốc đẩy mạnh hiện đại hóa quốc phòng để phục vụ chiến lược phát triển quốc gia tổng thể, việc làm trong sạch bộ máy là điều kiện tiên quyết để duy trì hiệu quả chiến đấu.
Điểm yếu chuyên môn
Cuộc khủng hoảng nhân sự thượng tầng đang đẩy Quân ủy Trung ương Trung Quốc vào tình trạng “rỗng” năng lực chuyên môn chưa từng có. Từ một tập thể lãnh đạo gồm 7 thành viên được thiết lập sau đại hội XX, cơ quan ra quyết định quân sự cao nhất hiện chỉ còn lại Tập Cận Bình và Phó Chủ tịch Trương Thăng Dân.
Cấu trúc quyền lực này đang cho thấy một sự chuyển dịch mạnh mẽ từ kinh nghiệm tác chiến sang giám sát chính trị. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử quân đội Trung Quốc (PLA), Quân ủy Trung ương vắng bóng hoàn toàn các tướng lĩnh có bề dày chỉ huy chiến đấu tiền tuyến. Thay vào đó, vị trí điều hành còn lại thuộc về Thượng tướng Trương Thăng Dân, một chuyên gia kỳ cựu trong hệ thống kiểm tra kỷ luật đảng, người vốn dành phần lớn sự nghiệp để giám sát sự tuân thủ chính trị hơn là trực tiếp điều binh khiển tướng.
Sự mất cân bằng này phản ánh ưu tiên tối cao của lãnh đạo Trung Quốc trong việc siết chặt quyền kiểm soát và đảm bảo lòng trung thành tuyệt đối, ngay cả khi phải đánh đổi bằng chuyên môn quân sự thuần túy. Hệ quả từ sự suy yếu của Quân ủy Trung ương cho thấy trọng tâm chiến lược của Bắc Kinh đang chuyển hướng vào bên trong nhằm củng cố và định hình lại cơ cấu chỉ huy trước thềm đại hội XXI.
Mặc dù việc tập trung quyền lực giúp tạo ra một bộ máy đáng tin cậy hơn về mặt chính trị, giới phân tích cảnh báo về rủi ro khi một tổ chức khổng lồ và phức tạp như PLA thiếu đi những tiếng nói chuyên môn ở cấp cao nhất.
Trong ngắn hạn, sự hỗn loạn nhân sự tại thượng tầng được dự báo sẽ thúc đẩy một tâm lý thận trọng, hạn chế các chủ nghĩa phiêu lưu quân sự ra bên ngoài, khi quân đội cần thời gian để ổn định lại hệ sinh thái lãnh đạo sau cuộc thanh trừng diện rộng.
Theo các chuyên gia Đài Loan Dương Thái Nguyên và Lâm Dĩnh Hữu, cuộc thanh trừng diện rộng này cho thấy sự hoài nghi về lòng trung thành của tướng lĩnh. Việc tập trung vào làm trong sạch nội bộ cho thấy ưu tiên hiện nay là sự ổn định quyền lực để chuẩn bị cho lộ trình cầm quyền lâu dài 5-10 năm tới. Các chuyên gia nhận định PLA có thể rơi vào tình trạng “chính trị đi trước, chuyên môn theo sau.” Dù sở hữu trang bị tiên tiến, nhưng những xáo trộn nhân sự thượng tầng có thể tiềm ẩn rủi ro cho các hoạt động quân sự phức tạp.
Về vấn đề Đài Loan, dù PLA vẫn duy trì các cuộc tuần tra và tập trận thường kỳ, nhưng sự biến động này buộc quân đội Trung Quốc phải áp dụng cách tiếp cận chủ động về mặt chiến thuật nhưng thận trọng hơn về mặt chiến lược tại Eo biển Đài Loan.
Việt Nam nghĩ gì
Một loạt các tướng Trung Quốc trưởng thành trong cuộc chiến tranh Việt – Trung, hiện nay đang bị ngã ngựa. Trương Hựu Hiệp là một nhân vật đặc biệt như vậy. Cuộc chiến năm 1979 đã góp phần cho ông Đặng Tiểu Bình rèn giũa một nhóm tướng lĩnh. Trong chiến tranh năm 1979, Trương Hựu Hiệp được xem là có biểu hiện tích cực, nên đã được thăng làm trung đoàn trưởng Trung đoàn 119. Năm 1984, được thăng phó tư lệnh rồi tư lệnh Sư đoàn 40.
Có lẽ, nếu phía Việt Nam thẳng thắn trong vấn đề với Trung Quốc, trao đổi một cách ngang bằng thì Việt Nam hiện giờ đã đỡ hơn trong quan hệ với quốc gia này. Chỉ nói ngay trong việc xuất bản các công trình về cuộc chiến biên giới của Việt Nam thì có lẽ cách nhìn của người dân Việt Nam về Trung Quốc đã khác.
Ngay cả hiện nay, tìm đọc tác phẩm về cuộc chiến năm 1979 diễn ra như thế nào, thì người dân chắc khó mà tìm đọc được, bởi xuất bản rất ít. Có lẽ, khó nói về Trung Quốc trong giai đoạn hiện nay, vì Việt Nam đang ra sức muốn “vuốt đuôi Trung Quốc.”-
Để lại một bình luận