Hậu quả khi thương thuyết giữa Hoa Kỳ – Iran thất bại

Nguyễn Ngọc Bảo

Cuộc đàm phán tại Islamabad vào 12 tháng 4 năm 2026 giữa Hoa Kỳ và Iran vừa kết thúc mà không đạt được thỏa thuận, đẩy khu vực Trung Đông vào một giai đoạn bất ổn mới với nguy cơ chiến tranh leo thang và mở rộng. Sự bế tắc này không chỉ là một thất bại ngoại giao mà còn là ngòi nổ cho những thay đổi cấu trúc về địa chính trị và năng lượng toàn cầu. Dưới đây là phân tích về các kịch bản có thể xảy ra:

1. Kịch bản địa chính trị: Sự xoay trục của các cường quốc

Vai trò của Nga và Trung Quốc sẽ trở nên then chốt hơn bao giờ hết.

• Đối với Trung Quốc: Trung Quốc hiện là khách hàng tiêu thụ dầu lớn nhất của Iran. Việc đàm phán thất bại buộc Bắc Kinh phải tăng cường hỗ trợ kinh tế cho Tehran để đảm bảo an ninh năng lượng, đồng thời sử dụng “lá bài Iran” để mặc cả với Mỹ trong các vấn đề khác (như Đài Loan hay chip bán dẫn). Trung Quốc có thể sẽ đẩy mạnh việc thanh toán dầu mỏ bằng đồng Nhân dân tệ (Petroyuan) để lách các lệnh trừng phạt tài chính của Mỹ. Việc này sẽ làm trầm trọng thêm quan hệ giữa 2 siêu cường Hoa Kỳ và Trung Quốc vốn đã rất căng thẳng.

• Đối với Nga : Bế tắc này đẩy Iran lún sâu hơn vào liên minh với Moscow. Nga có thể cung cấp các hệ thống phòng thủ tiên tiến (như S-400 hoặc máy bay Su-35) để đổi lấy sự hỗ trợ về máy bay không người lái và công nghệ tên lửa từ Iran. Moscow và Tehran sẽ gia tăng hợp tác để làm phân tán nguồn lực quân sự của Mỹ tại Trung Đông. Tuy nhiên với việc Ukraine đang giành lại thế chủ động nhờ ưu thế về kỹ thuật tác chiến bằng drone, Nga sẽ không có khả năng nhiều để hỗ trợ cho Iran.

2. Nguồn cung dầu hỏa: Cuộc đua tìm đường thoát

Sự kiện chấn động là tuyên bố của Mỹ về việc phong tỏa các cảng của Iran và kiểm soát Eo biển Hormuz từ ngày 13/4/2026. Điều này tạo ra một cục diện mới trên thị trường năng lượng:

Vai trò của Hoa Kỳ và Arab Saudi

Các kịch bản về nguồn cung

1. Kịch bản “Thắt nút cổ chai”: Nếu Iran đáp trả việc phong tỏa bằng cách rải thủy lôi tại Hormuz, giá dầu có thể tăng vọt tức thì. Dù Arab Saudi có tuyến Biển Đỏ, nhưng chi phí bảo hiểm vận tải sẽ tăng phi mã, gây ra cú sốc cung trên toàn cầu.

2. Kịch bản “Dư cung giả tạo”: Nếu Mỹ đẩy mạnh sản xuất đá phiến và các quốc gia OPEC+ không đồng thuận cắt giảm, thị trường có thể rơi vào trạng thái thừa dầu trong ngắn hạn, nhưng lại cực kỳ nhạy cảm với các biến động quân sự (rủi ro địa chính trị chiếm ưu thế hơn cung-cầu cơ bản).

3. Dự báo các diễn biến tiếp theo

• Nâng cấp chiến tranh : Không đạt được thỏa thuận hạt nhân, Iran có thể đẩy mạnh làm giàu Uranium lên mức 90% (ngưỡng vũ khí hạt nhân). Điều này có thể dẫn đến các cuộc không kích từ Israel hoặc Mỹ vào các cơ sở hạt nhân của Iran và trên hạ tầng cơ sờ năng lượng, giao thông. Cũng như một số kịch bản khác (đột kích để thu giữ, phá hủy khối 440 kg Uranium đã được làm giàu lên 60 %, hỗ trợ quân sự cho liên minh Kurdes, hỗ trợ kỹ thuật cho các cuộc nổi dậy của người dân Iran).

• Sự trỗi dậy của các tuyến vận tải mới: Tuyến đường biển phía Bắc (qua Nga) hoặc các hành lang kinh tế trên bộ qua Trung Á sẽ được Trung Quốc và các nước châu Á ưu tiên để giảm bớt rủi ro từ các “điểm nghẽn” hàng hải do Mỹ kiểm soát.

Tóm tắt: Việc Mỹ thực thi phong tỏa hàng hải eo biển Hormuz là một bước đi, có thể dẫn đến đối đầu trực tiếp trên biển. Thị trường tài chính thế giới trong tuần này dự kiến sẽ chứng kiến sự tháo chạy khỏi các tài sản rủi ro để tìm đến vàng và đồng USD.