Nguyễn Ngọc Bảo
Dưới đây là một số phân tích về cuộc phong tỏa eo biển Hormuz và các cảng Iran do Hải quân Hoa Kỳ thực hiện, bắt đầu từ ngày 13/4/2026 (hiệu lực từ 10h sáng giờ Hoa Kỳ / 5:30 chiều giờ Iran). Thông tin dựa trên các nguồn chính thức từ CENTCOM, tuyên bố của Tổng thống Trump và báo cáo quốc tế đến ngày 14/4/2026. Tình hình đang diễn ra và có thể thay đổi nhanh chóng.
1. Bối cảnh và mục tiêu phong tỏa
– Sau khi đàm phán ngừng bắn tại Islamabad thất bại (cuối tuần trước), Tổng thống Trump ra lệnh Hải quân Hoa Kỳ phong tỏa toàn bộ các cảng và vùng bờ biển Iran (Persian Gulf và Gulf of Oman). Mục tiêu chính là cắt đứt nguồn thu từ dầu mỏ của chế độ Iran và IRGC, buộc Iran phải mở lại eo biển Hormuz (mà Iran từng kiểm soát/triệt thoái một phần) và chấp nhận thỏa thuận ngừng bắn lâu dài.
– Đây là biện pháp kinh tế-quân sự mạnh tay, không phải phong tỏa hoàn toàn eo biển (vẫn cho phép tàu qua lại với các cảng không phải của Iran).
2. Tàu nào được đi qua và tàu nào bị ngăn chặn?
– Được phép đi qua: Tàu thương mại quốc tế (bao gồm tàu chở dầu) đi đến hoặc xuất phát từ các cảng không thuộc Iran (ví dụ: các cảng của UAE, Saudi Arabia, Qatar, Oman…). CENTCOM khẳng định tự do hàng hải qua eo biển Hormuz vẫn được duy trì cho các tàu này, dù có thể gặp sự hiện diện quân sự Hoa Kỳ.
– Bị ngăn chặn / kiểm soát nghiêm ngặt:
– Tất cả tàu vào/ra các cảng Iran hoặc vùng bờ biển Iran (bao gồm cảng dầu mỏ, cơ sở năng lượng).
– Tàu mang cờ Iran hoặc tàu liên quan trực tiếp đến Iran (có thể bị chặn, kiểm tra, chuyển hướng hoặc bắt giữ).
– Tàu IRGC Navy (Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo) nếu tiếp cận gần lực lượng Hoa Kỳ: Trump tuyên bố sẽ “eliminate” (tiêu diệt) bất kỳ tàu Iran nào đến gần khu vực phong tỏa.
– Thực tế: Một số tàu chở dầu đã quay đầu ngay khi phong tỏa bắt đầu (theo MarineTraffic).
3. Mối đe dọa từ thủy lôi được giải quyết như thế nào?
– Iran đã rải thủy lôi (hoặc đe dọa rải) ở eo biển để gây áp lực. Hoa Kỳ đã bắt đầu chiến dịch rà phá thủy lôi từ trước (ngày 11/4/2026): Hai tàu khu trục tên lửa dẫn đường (USS Frank E. Peterson Jr. và USS Michael Murphy) đã đi qua eo biển, tiêu diệt một drone giám sát Iran và bắt đầu thiết lập điều kiện cho việc rà phá.
– Phương pháp: Sử dụng công nghệ rà phá hiện đại (từ tàu chuyên dụng, máy bay, drone và lực lượng đặc nhiệm). Hoa Kỳ có kinh nghiệm từ Chiến tranh Vùng Vịnh trước đây, nhưng chuyên gia cảnh báo đây là nhiệm vụ rủi ro cao vì thủy lôi Iran có thể là loại hiện đại (contact hoặc influence mines).
– Đến nay, Hoa Kỳ tuyên bố đã làm sạch một phần và đang chứng minh cho tàu thương mại rằng tuyến đường an toàn. Tuy nhiên, mối đe dọa vẫn tồn tại nếu Iran tiếp tục rải thêm.
4. Ảnh hưởng đến nguồn tài chính từ dầu mỏ của chế độ Iran và IRGC
– Có khả năng gây kiệt quệ nghiêm trọng: Iran mất khoảng 150 triệu USD/ngày (hoặc lên đến 435 triệu USD/ngày theo một số ước tính) từ xuất khẩu dầu. Trước phong tỏa, Iran đã xuất cảng khoảng 1,5 triệu thùng/ngày (thu về hàng trăm triệu USD, chủ yếu qua trung gian IRGC-linked). Phong tỏa sẽ cắt đứt gần như hoàn toàn nguồn thu này.
– IRGC (Vệ binh Cách mạng) kiểm soát lớn ngành dầu mỏ và xuất khẩu ngầm, đây là đòn đánh trực tiếp vào “ngân sách đen” của lực lượng này, dùng để tài trợ cho hoạt động quân sự, proxy (Houthi, Hezbollah…) và duy trì chế độ.
– Hậu quả rộng: Siêu lạm phát, sụp đổ đồng Rial, thiếu ngoại tệ nhập khẩu thực phẩm/hàng hóa, gây áp lực nội bộ lớn lên chế độ thần quyền.
5. Ảnh hưởng địa chính trị và liệu phong tỏa có được giải tỏa nhanh chóng?
Ảnh hưởng địa chính trị:
– Tăng giá dầu toàn cầu (Brent lên trên 100 USD/thùng ngay khi phong tỏa bắt đầu), gây áp lực lên kinh tế thế giới, châu Âu và châu Á (Trung Quốc, Ấn Độ là khách hàng lớn của dầu Iran).
– Saudi Arabia và một số nước Arab lo ngại Iran trả đũa bằng cách tấn công Bab al-Mandeb hoặc các tuyến khác, gây gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.
– Nga và Trung Quốc phản đối mạnh (veto nghị quyết LHQ bảo vệ Hormuz), coi đây là hành động đơn phương của Hoa Kỳ.
– Rủi ro leo thang: Iran đe dọa trả đũa bằng drone, tên lửa, tàu nhỏ qua chiến thuật phi đối xứng hoặc tấn công lực lượng Hoa Kỳ.
Liệu có được giải tỏa nhanh chóng?:
– Phong tỏa nhằm ép Iran đàm phán và mở lại eo biển. Nếu Iran chấp nhận thỏa thuận ngừng bắn lâu dài và mở Hormuz hoàn toàn, Hoa Kỳ có thể dỡ phong tỏa nhanh chóng.
– Hiện tại (14/4/2026) phong tỏa vẫn đang thực thi, chưa có dấu hiệu giải tỏa. Saudi Arabia đang vận động Hoa Kỳ nới lỏng để tránh leo thang. Tình hình phụ thuộc vào đàm phán tiếp theo.
Tóm lại, đây là chiến lược “áp lực tối đa kinh tế” của Hoa Kỳ để làm suy yếu chế độ Iran và IRGC mà không cần đổ bộ bộ binh. Nó mang lại rủi ro cao về giá dầu và leo thang quân sự, nhưng cũng tạo áp lực tài chính trực tiếp lên Iran. Tình hình vẫn rất căng thẳng và đang diễn biến từng ngày./.
Để lại một bình luận