Dưới đây là toàn diện tình hình cuộc chiến Iran vào ngày thứ 71 (22/4/2026) với các ảnh hưởng về năng lượng và địa chính trị.
1. Tình hình lệnh ngừng bắn và các điều kiện bế tắc
Mỹ, Israel và Iran đã đồng ý lệnh ngừng bắn hai tuần, có hiệu lực từ ngày 8/4, với điều kiện Iran mở lại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, từ ngày 13/4, sau khi đàm phán Islamabad thất bại, Trump tuyên bố phong tỏa hải quân Iran.
Vấn đề uranium là nút thắt lớn nhất. Washington đề xuất Iran dừng làm giàu uranium trong 20 năm, nhưng Tehran kiên quyết từ chối, chỉ chấp nhận tối đa 5 năm. Phía Mỹ nhận định rằng người Iran chưa có sự đồng thuận nội bộ về mức độ nhượng bộ liên quan đến uranium, và lãnh tụ tối cao mới Mojtaba Khamenei chưa ra chỉ thị rõ ràng, khiến phái đoàn đàm phán của Iran phải hoạt động trong trạng thái mơ hồ.
Về phong tỏa hải quân, CENTCOM làm rõ rằng lệnh phong tỏa áp dụng cho tàu vào/ra các cảng Iran và vùng ven biển, nhưng không cản trở tự do hàng hải cho các tàu quá cảnh qua eo biển đến các cảng không phải của Iran. Iran coi đây là vi phạm lệnh ngừng bắn và đóng cửa trở lại eo biển vào ngày 18/4. Trump ngày 21/4 thông báo gia hạn lệnh ngừng bắn theo đề nghị của Pakistan, cho phép Iran thêm thời gian để hội tụ về một lập trường thống nhất.
2. Chiến tranh qua các proxy — Lebanon, Iraq và vùng Vịnh
Lebanon: Kể từ ngày 2/3/2026, một cuộc chiến đang diễn ra giữa Israel và Hezbollah. Cuộc chiến đã giết chết hơn 2.000 chiến binh và thường dân, làm hơn 1 triệu người phải di tản, tức gần 1/5 dân số Lebanon, tạo ra một cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng. Israel triển khai tới năm sư đoàn tại miền nam Lebanon với mục tiêu đẩy Hezbollah ra sau sông Litani.
Iraq: Nhóm Guardians of the Blood Brigade đã tuyên bố tiến hành các cuộc tấn công vào căn cứ Victory của Mỹ gần sân bay quốc tế Baghdad và Erbil, trong khi Islamic Resistance in Iraq tuyên bố đã thực hiện hơn 23 cuộc tấn công drone nhắm vào tài sản của Mỹ tại Erbil. Tuy nhiên, các nhóm proxy phần lớn bị hạn chế năng lực do áp lực chính trị trong nước và sự suy yếu đáng kể so với kho vũ khí của Mỹ và Israel.
Vùng Vịnh: Iran đã tiến hành các cuộc tấn công nhắm vào nhiều quốc gia vùng Vịnh trong giai đoạn đầu: Bahrain có 3 người chết, Kuwait 4 lính và 4 thường dân, Arab Saudi 2 người, UAE 2 lính và 6 thường dân. Ngoài ra còn có các tấn công vào Qatar, Azerbaijan và căn cứ Anh tại Cyprus.
3. Liên minh phương Tây bảo đảm an ninh eo biển Hormuz
Trước khi chiến tranh nổ ra, khoảng 1/5 lượng dầu mỏ thế giới đi qua eo biển Hormuz. Kể từ đó, dòng chảy đã thu hẹp xuống còn nhỏ giọt, làm đảo lộn chuỗi cung ứng dầu, phân bón, hàng may mặc và hàng hóa công nghiệp. Giám đốc IEA Fatih Birol đã gọi đây là cú sốc năng lượng tồi tệ nhất thế giới từng chứng kiến — nghiêm trọng hơn cả khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970 và cuộc chiến Ukraine cộng lại.
Về lập trường các đồng minh: Anh triển khai HMS Dragon đến Cyprus, thêm bốn máy bay chiến đấu đến Qatar, và các hệ thống phòng không đến Bahrain, Kuwait và Arab Saudi. Anh không tham chiến tấn công nhưng đóng vai trò phòng thủ. Chưa có liên minh chính thức phương Tây nào cam kết bảo đảm eo biển, phần lớn hoạt động dưới quyền chỉ huy của CENTCOM Mỹ.
4. Trung Quốc và nguồn cung dầu — thái độ thực dụng, không đối đầu trực tiếp
Năm 2024, khoảng 84% dầu thô qua eo biển Hormuz đến các thị trường châu Á, với Trung Quốc nhận khoảng 1/3 lượng dầu nhập khẩu qua eo biển này, và có khoảng 1 tỷ thùng dự trữ chiến lược, tương đương vài tháng cung cấp.
Trung Quốc gọi lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ là “hành động nguy hiểm và vô trách nhiệm” có nguy cơ phá hoại lệnh ngừng bắn vốn đã mong manh. Bắc Kinh nhấn mạnh chỉ có ngừng bắn toàn diện mới có thể giải quyết tình hình, đồng thời tuyên bố sẽ nỗ lực giúp khôi phục hòa bình và ổn định ở Trung Đông.
Trên thực tế, Trung Quốc có 1,3 tỷ thùng dự trữ chiến lược, đủ dùng cho 120 ngày. Bắc Kinh hoàn toàn có thể vượt qua giai đoạn này mà không cần dầu Iran. Câu hỏi là liệu họ có muốn làm vậy khi có 21 chiến hạm Mỹ đứng giữa các tàu chở dầu Trung Quốc và nguồn cung rẻ nhất của họ. Trung Quốc đang dùng “hạm đội bóng tối” với cờ giả và thiết bị giả mạo AIS để tiếp tục nhận dầu Iran — một trò chơi mèo vờn chuột với Hải quân Mỹ, thay vì đối đầu trực tiếp.
5. Nội bộ Iran — IRGC cứng rắn áp đảo, người dân nổi dậy
Đây là một trong những diễn biến quan trọng nhất ngày thứ 71. Tướng IRGC Ahmad Vahidi và vòng thân cận đã kiểm soát cả bộ máy quân sự lẫn lập trường đàm phán của Iran. Sự chuyển dịch này đã gạt ra ngoài lề các nhân vật dân sự thực dụng hơn, đặc biệt là Ngoại trưởng Abbas Araghchi, khiến các nhà đàm phán chính trị Iran không còn thẩm quyền độc lập.
Một ví dụ điển hình: Ngoại trưởng Araghchi tuyên bố eo biển Hormuz “hoàn toàn mở” trên mạng xã hội, nhưng ngay sau đó IRGC tấn công hai tàu thương mại đang cố đi qua eo biển, và một thành viên IRGC ngang nhiên phát thanh: “Chúng tôi sẽ mở theo lệnh của lãnh tụ Khamenei, không phải theo tweet của kẻ ngốc nào đó.”
Các nhà phân tích cho rằng chiến dịch “chặt đầu” của Mỹ-Israel đã tạo điều kiện cho các phần tử cứng rắn nhất trong IRGC trỗi dậy, khiến họ ít sẵn sàng nhượng bộ hơn trước. Về phía người dân, các cuộc biểu tình đã lan rộng, với báo cáo về việc ít nhất 10 thành viên IRGC bị giết trong các cuộc đụng độ ở Kermanshah. Lực lượng an ninh tại một số tỉnh đã buộc phải rút lui do thiếu quân tiếp viện.
6. Israel — đánh tới cùng, không nhân nhượng ở Lebanon
Cả Trump lẫn Netanyahu đều tuyên bố ủng hộ thay đổi chế độ tại Iran. Khi Mỹ ký ngừng bắn, Israel được thông báo chứ không được tham khảo ý kiến. Israel tiếp tục tấn công Lebanon trong nhiều ngày sau lệnh ngừng bắn, bất chấp nguy cơ làm sụp đổ thỏa thuận.
Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz tuyên bố quân đội sẽ kiểm soát “vùng an ninh” lên đến sông Litani ở miền nam Lebanon cho đến khi mối đe dọa từ Hezbollah bị loại bỏ hoàn toàn. Israel đang đặt cược rằng sự kiên nhẫn chiến lược sẽ cho phép họ vừa tiêu diệt Hezbollah vừa buộc Iran vào thế bất lợi tại bàn đàm phán. Một kịch bản đáng lo ngại là Mỹ và Iran có thể đạt thỏa thuận mà Israel phản đối, khiến Israel tiếp tục tấn công đơn phương để duy trì áp lực.
7. Mỹ — chuẩn bị giai đoạn quân sự tiếp theo
Mục tiêu quân sự cụ thể của Mỹ bao gồm: tiêu diệt kho tên lửa đạn đạo và chương trình tên lửa Iran; phá hủy hải quân Iran; chấm dứt hỗ trợ của Iran cho các nhóm khủng bố; và bảo đảm Iran không thể chế tạo vũ khí hạt nhân.
Hàng không mẫu hạm USS Gerald R. Ford cùng hai khu trục hạm đang hoạt động tại Biển Đỏ sau khi rời Địa Trung Hải, như một phần của nỗ lực duy trì thế sẵn sàng nối lại các chiến dịch tấn công Iran nếu lệnh ngừng bắn sụp đổ.
Về việc thu hồi uranium, bảy quan chức Mỹ hiện tại và cựu quan chức quen thuộc với kế hoạch quân sự cho CNN biết: việc thu hồi kho uranium làm giàu cất giữ sâu dưới lòng đất sẽ đòi hỏi một số lượng đáng kể quân bộ binh Mỹ, vượt xa khả năng một lực lượng đặc nhiệm nhỏ vài trăm người. Đây là thách thức mà không thể giải quyết chỉ bằng không quân. Tuy nhiên Do Thái có thể đóng góp một phần quan trọng vào việc thu hồi này trên nhiều lãnh vực tình báo, phối hợp với các lực lượng đối kháng, chiến tranh tâm lý, các cuộc tấn công nhằm vào các thành phần cao cấp còn lại của IRGC, và nhất là khi dư luận nói chung của các quốc gia Ả rập, trong vùng vịnh, ngày càng thiên về việc giải quyết tận gốc mối đe dọa của chế độ thần quyền Iran.
Tổng kết: Cuộc chiến đứng trước ngưỡng cửa quyết định
Ngày thứ 71 đánh dấu một thời điểm cực kỳ bất ổn: lệnh ngừng bắn vừa được Trump gia hạn nhưng vẫn cực kỳ mong manh, đàm phán vòng hai vẫn chưa được xác nhận, IRGC cứng rắn áp đảo phe thương lượng ở Tehran, và tất cả các bên đều đang tích lũy lực lượng cho kịch bản leo thang mới. Câu hỏi then chốt là: liệu Tehran có đủ thẩm quyền tập trung để đưa ra một đề xuất cuối cùng, hay áp lực nội bộ và sự thống trị của IRGC sẽ đẩy xung đột sang giai đoạn quân sự khốc liệt hơn, có thể dẫn đến sự sụp đổ của chế độ thần quyền./.
Để lại một bình luận