Nguyễn Công Bằng
Trung Quốc phóng đầu đạn hạt nhân
Trưa 6/7/2026, Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLAN) cho biết một tàu ngầm hạt nhân chiến lược đã phóng thành công một tên lửa mang đầu đạn hạt nhân (mô phỏng) hướng tới vùng biển quốc tế trên Thái Bình Dương. PLAN mô tả vụ phóng tên lửa này là một phần của hoạt động huấn luyện thường niên và cho biết đã thông báo trước cho các nước liên quan.
Tuy nhiên, Nhật Bản, Australia, Mỹ và một số quốc đảo Thái Bình Dương đã ngay lập tức dấy lên quan ngại. Đối với nhiều chính phủ, vấn đề không phải là vị trí đầu đạn rơi xuống, mà là Trung Quốc đã coi khu vực Nam Thái Bình Dương là nơi phô diễn khả năng tấn công bằng vũ khí hạt nhân.
Etienne Marcuz, chuyên gia phân tích cấp cao về vũ khí chiến lược và nghiên cứu viên liên kết tại Quỹ Nghiên cứu Chiến lược Pháp (FRS), cho rằng vụ thử phục vụ ít nhất 2 mục đích riêng biệt.
Mục tiêu của vụ bắn
Mục đích thứ nhất hoàn toàn mang tính kỹ thuật: Thử nghiệm tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm (SLBM) theo quỹ đạo năng lượng tối thiểu, thường gọi là quỹ đạo “tầm bắn tối đa.” Trung Quốc thường tiến hành các vụ thử SLBM và tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) trên phạm vi lãnh thổ nước này và hiếm khi cho phép thử nghiệm quỹ đạo bay thực sự ở tầm liên lục địa. Tuy nhiên, một vụ phóng trên vùng biển Thái Bình Dương sẽ cho phép Bắc Kinh thu thập dữ liệu về quá trình tái xâm nhập và độ chính xác – những dữ liệu không thể có được từ các vụ phóng trong nước. Đồng thời, vụ thử cũng tạo điều kiện để các bên quan sát bên ngoài, chủ yếu là Mỹ, theo dõi tính năng của tên lửa.
Mục tiêu thứ hai, theo Marcuz, và có lẽ là mục tiêu quan trọng nhất, nhiều khả năng là phô diễn độ tin cậy của năng lực răn đe hạt nhân Trung Quốc, xét trên cả phương diện kỹ thuật lẫn tác chiến. Về phương diện tác chiến, Marcuz cho rằng Trung Quốc nhiều khả năng muốn chứng minh họ có thể tiến hành một cuộc tấn công trả đũa bằng tàu ngầm chiến lược hoạt động tại các “pháo đài” được bảo vệ nghiêm ngặt ở Biển Đông và Vịnh Bột Hải. Những khu vực này được thiết lập nhằm bảo vệ các tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo (SSBN) của Bắc Kinh trước năng lực tác chiến chống ngầm của đối phương, qua đó bù đắp khả năng tiếp cận hạn chế của Trung Quốc tại vùng biển Thái Bình Dương rộng lớn so với Mỹ, Anh và Pháp.
Do đó, vụ phóng ngày 6/7 vừa qua không đơn thuần là một vụ thử tên lửa, mà còn là màn phô diễn một khái niệm tác chiến đang dần hình thành. Marcuz cũng lưu ý thêm rằng các cảnh báo hàng hải cho thấy Trung Quốc ban đầu có thể đã lên kế hoạch thực hiện nhiều hơn một vụ phóng, mặc dù dường như chỉ có vụ phóng từ Biển Đông được triển khai.
Quan điểm khác thì sao?
Còn theo phía Nhật Bản, mặc dù Bắc Kinh mô tả vụ phóng thử tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm (SLBM) ngày 6/7 là một phần “thường lệ” trong chương trình huấn luyện quân sự, nhưng đằng sau đó chứa đựng nhiều động cơ khác.
Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) tuyên bố đã phóng thử thành công một “tên lửa chiến lược” mang đầu đạn giả từ một tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân ra vùng biển quốc tế trên Thái Bình Dương. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 1982, PLA công bố một vụ phóng SLBM. Đằng sau vụ phóng này là ý định của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhằm thử thách “lằn ranh đỏ” của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Nhà lãnh đạo Trung Quốc đã “bật đèn xanh” cho vụ phóng sau khi nhận định rằng hoạt động này khó có khả năng khiến Tổng thống Mỹ nổi giận. Đúng như dự tính, mặc dù vụ thử SLBM vấp phải phản ứng từ phía Mỹ, chủ yếu là từ Bộ Ngoại giao, bản thân Trump vẫn chưa đưa ra bất kỳ phát biểu nào có thể tác động tiêu cực đến hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung tiếp theo, dự kiến diễn ra tại Nhà Trắng vào tháng 9.
Đây là lần thứ hai Tập Cận Bình gửi đi thông điệp mạnh mẽ tới một tổng thống Mỹ. Tháng 6/2013, không lâu sau khi trở thành nhà lãnh đạo cao nhất của Trung Quốc, Tập Cận Bình thăm Mỹ và nói với Tổng thống Mỹ khi đó là Barack Obama rằng “Thái Bình Dương rộng lớn có đủ không gian cho hai nước lớn là Trung Quốc và Mỹ.” Đó là một lời gợi ý ngầm rằng Trung Quốc và Mỹ có thể cùng chia sẻ nhiều lợi ích kinh tế và các lợi ích khác trải rộng trên đại dương lớn nhất thế giới. Phát biểu này cũng là một lời tuyên bố rằng quân đội Trung Quốc, khi đó đang thúc đẩy việc xây dựng tàu sân bay, sẽ tiến ra Tây Thái Bình Dương sau khi kiểm soát Biển Hoa Đông và Biển Đông. Phát biểu này có thể được hiểu là việc Tập Cận Bình đề xuất “phân chia Thái Bình Dương,” trong đó Mỹ kiểm soát nửa phía Đông còn Trung Quốc kiểm soát nửa phía Tây.
Trong cuộc hội đàm với Obama năm 2013, Tập Cận Bình cũng đề xuất khẩu hiệu xây dựng “một kiểu quan hệ nước lớn mới” giữa hai nước. Chính quyền Obama đã bác bỏ khẩu hiệu này sau khi nhận ra hàm ý nguy hiểm của nó. Trung Quốc không còn lựa chọn nào khác ngoài việc rút khẩu hiệu này khỏi chính sách ngoại giao đối với Mỹ. Đây là một bước lùi gây tổn hại cho chính quyền Tập Cận Bình. Tuy nhiên, Trung Quốc chưa bao giờ từ bỏ tham vọng tại Thái Bình Dương. Thay vào đó, nước này từng bước mở rộng hoạt động quân sự tại Tây Thái Bình Dương. Tại hội nghị thượng đỉnh gần nhất giữa hai nhà lãnh đạo Mỹ-Trung tại Bắc Kinh hồi tháng 5/2026, Tập Cận Bình đã thành công trong việc đề xuất xây dựng “một mối quan hệ mang tính xây dựng vì ổn định chiến lược,” đồng thời tránh sử dụng cụm từ “một kiểu quan hệ nước lớn mới”.
Khoảng 13 năm sau phát biểu của Tập Cận Bình về “Thái Bình Dương rộng lớn,” tham vọng của Trung Quốc tại khu vực này vẫn rất mạnh mẽ, thể hiện qua vụ phóng thử SLBM ngày 6/7. Đây là một nỗ lực nhằm giành lại những gì đã mất. SLBM được phóng từ một tàu ngầm hạt nhân đang “ẩn mình” trên Biển Đông, ở phía Đông đảo Hải Nam. Thời điểm và đường bay của tên lửa cũng mang nhiều ý nghĩa. Vụ phóng diễn ra 6 ngày trước cột mốc 10 năm Tòa Trọng tài ra phán quyết bác bỏ các yêu sách lãnh thổ của Trung Quốc tại Biển Đông. Toà này cho rằng yêu sách của Trung Quốc không có cơ sở trong luật pháp quốc tế. Trung Quốc gọi phán quyết này là “một tờ giấy lộn” và từ chối tuân thủ.
Trung Quốc được cho là đã cân nhắc 2 phương án cho đường bay của tên lửa SLBM: Một đi gần Nhật Bản và một đi sát Philippines. Cuối cùng, Bắc Kinh lựa chọn đường bay phía Nam. Theo đường bay này, SLBM bay qua Philippines trước khi rơi xuống khu vực Nam Thái Bình Dương, gần quốc đảo nhỏ Tuvalu. Có thể suy đoán rằng Trung Quốc muốn dạy cho Philippines một bài học trước dịp 10 năm phán quyết của Toà Trọng tài đưa ra. Nếu Trung Quốc lựa chọn đường bay phía Bắc, tên lửa SLBM sẽ được phóng từ biển Bột Hải và bay gần Hàn Quốc trong giai đoạn tăng độ cao. Trung Quốc hẳn muốn tránh tạo lý do để Nhật Bản và Hàn Quốc, hai nước có tiềm lực kinh tế đáng kể, phối hợp với nhau chỉ trích nước này.
Ngày 12/7, 14 quốc gia – trong đó có Philippines, Nhật Bản và Mỹ – đã ra tuyên bố chung tái khẳng định phán quyết của Toà Trọng tài. Tuyên bố nhắc lại “sự phản đối mạnh mẽ đối với bất kỳ hành động gây bất ổn hoặc hành động đơn phương nào, bao gồm việc sử dụng vũ lực hoặc cưỡng ép, đe dọa hòa bình và ổn định trong khu vực.” Hàn Quốc không nằm trong số 14 quốc gia trên. Trong cuộc hội đàm với Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae-myung tại Gyeongju ngày 29/10/2025, Trump đã “bật đèn xanh” cho kế hoạch của Seoul nhằm đóng tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân. Nếu Trung Quốc lựa chọn đường bay phía Bắc cho vụ thử SLBM, hành động đó có thể sẽ khiêu khích Hàn Quốc, thậm chí có thể làm bùng phát trở lại cuộc tranh luận về việc sở hữu vũ khí hạt nhân.
Trung Quốc có thể đã cân nhắc đường bay phía Bắc nhằm gây sức ép với Nhật Bản, trong bối cảnh quan hệ song phương xấu đi sau phát biểu liên quan đến Đài Loan mà Thủ tướng Sanae Takaichi đưa ra vào cuối năm 2025. Trung Quốc cũng không hài lòng trước việc Nhật Bản và Philippines gần đây đã nhất trí bắt đầu đàm phán phân định ranh giới trên biển. Bắc Kinh đã phản ứng gay gắt, cho rằng các cuộc đàm phán như vậy vi phạm chủ quyền của Trung Quốc vì những khu vực được đưa ra đàm phán bao gồm các vùng biển phía Đông Đài Loan.
Bắc Kinh chưa công bố chủng loại SLBM được phóng ngày 6/7. Đó có thể là tên lửa JL-2 có tầm bắn khoảng 7.200 km, hoặc JL-3 vốn có thể bay xa hơn 10.000 km. Cả hai loại tên lửa đều có khả năng mang đầu đạn hạt nhân. Tháng 9/2024, Trung Quốc đã phóng thử thành công một tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) ra Thái Bình Dương. Với vụ phóng thử SLBM thành công mới nhất, Trung Quốc đã cho thấy nước này có khả năng tiến hành một cuộc tấn công hạt nhân nhằm vào lục địa của Mỹ từ cả đất liền lẫn trên biển.
Các vụ phóng tên lửa cần được phân tích trong mối liên hệ với lịch sử đấu tranh quyền lực trong nội bộ đảng Cộng Sản Trung Quốc (ĐCSTQ). Vụ thử hạt nhân thành công đầu tiên của Trung Quốc diễn ra vào tháng 10/1964. Nhờ vụ thử này, Trung Quốc trở thành cường quốc hạt nhân đầu tiên tại châu Á. Trung Quốc thực hiện thành công vụ thử bom nhiệt hạch đầu tiên vào năm 1967 và phóng vệ tinh nhân tạo đầu tiên vào năm 1970. Việc phóng vệ tinh là một phần không thể thiếu trong quá trình phát triển ICBM. Tất cả những bước đi này diễn ra dưới thời Mao Trạch Đông, bất chấp tình trạng hỗn loạn do cuộc Cách mạng Văn hóa trong giai đoạn 1966-1976 gây ra.
Quá trình phát triển công nghệ quân sự của Trung Quốc tiến triển song song với cuộc đấu tranh quyền lực sống còn diễn ra trong nội bộ ĐCSTQ. Trung Quốc đạt được bước đột phá công nghệ khác vào năm 1980, dưới thời Đặng Tiểu Bình, khi phóng thành công ICBM đạt đầy đủ tầm bắn đầu tiên ra vùng biển quốc tế ở Nam Thái Bình Dương. Năm 1982, khi Đặng Tiểu Bình đang tìm cách nắm toàn quyền kiểm soát PLA, Trung Quốc cũng đã phóng thử thành công một SLBM từ một tàu đang lặn dưới mặt nước.
Năm 2024, khi Tập Cận Bình bắt đầu nhiệm kỳ thứ ba trên cương vị nhà lãnh đạo cao nhất của Trung Quốc, nước này tiếp tục phóng thử một ICBM đặt trên đất liền. Đây là lần đầu tiên trong 44 năm Trung Quốc công bố một vụ phóng ICBM hướng ra Thái Bình Dương. Việc Trung Quốc công bố vụ phóng SLBM hồi đầu tháng này cũng là lần đầu tiên trong 44 năm nước này đưa ra một thông báo như vậy.
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XXI mang tính then chốt của ĐCSTQ dự kiến được tổ chức vào mùa Thu năm 2027. Ngoài sự kiện chính trị được tổ chức 5 năm một lần vào năm tới, Trung Quốc cũng sẽ kỷ niệm 100 năm ngày thành lập PLA. Trong bối cảnh đó, Tập Cận Bình đang gấp rút xác lập vị thế của mình là nhà lãnh đạo vĩ đại thứ ba trong lịch sử ĐCSTQ, sau Mao Trạch Đông và Đặng Tiểu Bình.
Tên lửa nhắm vào ai?
Chúng ta có thể thấy rằng, đối tượng chính của vụ thử hướng tới là Mỹ và, xét rộng hơn, là các cường quốc hạt nhân khác. Một tên lửa tầm xa phóng từ tàu ngầm không mang nhiều ý nghĩa quân sự trực tiếp đối với Đài Loan, Nhật Bản, Philippines, Việt Nam hay Australia. Mục đích của loại vũ khí này là tác động đến quá trình ra quyết định ở cấp cao nhất trong một cuộc khủng hoảng giữa các cường quốc. Bắc Kinh muốn Washington hiểu rằng một cuộc xung đột thông thường tại Đông Á không thể bị biến thành nỗ lực phá hủy lực lượng hạt nhân Trung Quốc mà không phát sinh nguy cơ bị đáp trả.
Việt Nam là quốc gia dù có nhiều thay đổi trên Biển Đông nhưng cũng không phải là đối tượng đáng để Trung Quốc nể trọng. Trong tất cả các chính sách của mình, Trung Quốc dường như tỏ ra hiểu Việt Nam nhất, và đương nhiên, với sức mạnh quân sự của 100 triệu dân như hiện nay, chưa có vũ khí hạt nhân, cho nên chưa thể sánh với Triều Tiên – quốc gia ít dân hơn Việt Nam.-
—
XEM THÊM:
Để lại một bình luận